عملکرد صحیح شیر اطمینان تنها به طراحی مناسب یا تنظیم دقیق فشار بازشدن آن وابسته نیست، بلکه باید مطابق استانداردهای معتبر بینالمللی طراحی، ساخته، آزمون و تأیید شده باشد. به همین دلیل در صنایع بخار، نفت، گاز، پتروشیمی و مخازن تحت فشار، انتخاب شیر اطمینانی که الزامات استانداردهای معتبر را برآورده کند، یکی از مهمترین بخشهای طراحی ایمن سیستم محسوب میشود.
در این مقاله از شرکت انرژی بخار آسیا، بر اساس مستندات آموزشی Spirax Sarco، با سازمانهای تأییدکننده، استانداردهای بینالمللی و مهمترین کدهای مرتبط با شیرهای اطمینان آشنا میشویم. مباحث مربوط به ساختمان داخلی و نحوه عملکرد شیر اطمینان در مقاله «اصول طراحی و عملکرد شیر اطمینان» بررسی شده است.
مراجع تأییدکننده (Approval Authorities)
از آنجا که شیر اطمینان آخرین تجهیز حفاظتی در برابر افزایش بیش از حد فشار محسوب میشود، در بسیاری از کشورها عملکرد و کیفیت آن باید توسط سازمانهای مستقل مورد ارزیابی و تأیید قرار گیرد. این فرآیند که با عنوان تأیید شخص ثالث (Third-Party Approval) شناخته میشود، اطمینان میدهد که محصول با الزامات استانداردها و کدهای مربوطه مطابقت دارد.
در بسیاری از پروژههای صنعتی، دریافت تأییدیه از این سازمانها علاوه بر اینکه یکی از الزامات کارفرما است، ممکن است توسط شرکت بیمه نیز الزامی باشد. الزامات مربوط به اخذ تأییدیه در استانداردهای مختلف یکسان نیست؛ برخی استانداردها نیازمند تمدید دورهای گواهی هستند، در حالی که در برخی دیگر، تا زمانی که تغییری اساسی در طراحی محصول ایجاد نشود، اعتبار تأییدیه حفظ میشود. در صورت ایجاد تغییرات مهم در طراحی، تولیدکننده باید مرجع صادرکننده گواهی را مطلع کرده و مجدداً مراحل تأیید را طی کند.
مهمترین سازمانهای تأییدکننده شیرهای اطمینان
بر اساس مستندات Spirax Sarco، برخی از شناختهشدهترین مراجع تأییدکننده عبارتاند از:
| کشور | سازمان |
| آلمان | TÜV (Association of Technical Supervision) |
| آلمان | DSRK |
| انگلستان | SAFed (Safety Assessment Federation) |
| انگلستان | Lloyd’s Register |
| فرانسه | CODAP |
| فرانسه | APAVE |
| بلژیک | Bureau Veritas |
| هلند | Dienst voor het Stoomwezen |
| نروژ | DNV (Det Norske Veritas) |
| ایتالیا | ISPESL و RINA |
| کره جنوبی | Korean Register of Shipping |
| کانادا | Ministry of Labour |
| آمریکا | National Board of Boiler and Pressure Vessel Inspectors (NB) |
در ایالات متحده، National Board of Boiler and Pressure Vessel Inspectors (NB) مسئول نظارت بر رعایت الزامات ساخت، آزمون و تعمیر دیگهای بخار و مخازن تحت فشار است و یکی از معتبرترین مراجع در این حوزه به شمار میرود.
شرکت انرژی بخار آسیا، نمایندگی رسمی آیواز ترکیه در ایران، شیرهای اطمینان استاندارد این کمپانی را با ضمانت اصالت کالا و خدمات پشتیبانی به فروش میرساند.
استانداردهای شیر اطمینان (Codes and Standards)
استانداردهای مرتبط با شیرهای اطمینان در کشورهای مختلف یکسان نیستند و هر کدام بخشی از الزامات طراحی، ساخت، آزمون، نصب یا کاربرد این تجهیزات را پوشش میدهند.
برخی استانداردها صرفاً معیارهای عملکرد، تلرانسها و الزامات طراحی را مشخص میکنند، در حالی که برخی دیگر بر نحوه نصب، انتخاب و کاربرد شیرهای اطمینان تمرکز دارند. در بسیاری از پروژههای صنعتی نیز استفاده همزمان از چند استاندارد امری رایج است تا تمام جنبههای طراحی، ساخت و بهرهبرداری پوشش داده شود.
استاندارد شیر اطمینان در ایران
در ایران نیز انتخاب، نصب و بهرهبرداری از شیرهای اطمینان در تجهیزات تحت فشار، دیگهای بخار و خطوط فرآیندی بر اساس الزامات فنی و ایمنی انجام میشود. در اغلب پروژههای صنعتی، پالایشگاهی، نیروگاهی و تأسیساتی، استانداردهای بینالمللی ASME، API و ISO به عنوان مرجع طراحی، ساخت، آزمون و نصب شیرهای اطمینان مورد استفاده قرار میگیرند. همچنین در فرآیند ساخت، بهرهبرداری و بازرسی تجهیزات تحت فشار، الزامات سازمان ملی استاندارد ایران (ISIRI)، مقررات بازرسی فنی و دستورالعملهای نهادهای بازرسی ذیصلاح، رعایت این استانداردهای بینالمللی را مبنای ارزیابی ایمنی تجهیزات قرار میدهند. به همین دلیل، هنگام انتخاب یک شیر اطمینان برای دیگ بخار یا مخزن تحت فشار، علاوه بر مشخصات فنی، باید به استانداردهای ساخت، گواهیهای آزمون و تأییدیههای معتبر محصول نیز توجه ویژهای داشت.
پس از آشنایی با استانداردهای طراحی و آزمون، گام بعدی شناخت مدلهای مختلف شیرهای اطمینان است. در مقاله «انواع شیر اطمینان و تفاوت آنها» با شیر اطمینان فنری، Full Lift، Proportional، Balanced، Pilot Operated و سایر مدلها آشنا خواهید شد. در صورتی که در خصوص این استانداردها سوال و یا ابهامی دارید، پرسش خود را در بخش دیدگاهها ثبت نمایید.